Τα Λαχανικά του Οκτώβρη

Τα λαχανικά του Φθινοπώρου συνεχίζουν την προέλασή τους και γεμίζουν τα πιάτα μας με τις νοστιμιές της φύσης. Πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, τα εποχικά φρούτα και λαχανικά είναι πιο φιλικά προς το περιβάλλον αφού δεν χρειάζονται συντήρηση. Στην κυριολεξία, από τη συγκομιδή στο πιάτο σου! Πάμε λοιπόν να τα γνωρίσουμε:

Ρόδι, Punica granatum

Πρόκειται για ένα είδος φυτού που ανήκει στο γένος Πουνική (Punica), οικογένεια ΠΟΥΝΙΚΙΔΕΣ (PUNICACEAE), τάξη ΜΥΡΤΩΔΗ (MYRTALES). Το γένος Πουνική περιλαμβάνει δύο είδη από τα οποία το πιο γνωστό σε όλους μας είναι η ροδιά. Η ροδιά εξαπλώνεται από τη Βαλκανική χερσόνησο μέχρι τα Ιμαλάια απ’ όπου και κατάγεται. Στην Ελλάδα ήταν γνωστή από την προϊστορική εποχή τόσο με την άγρια όσο και με την καλλιεργούμενη μορφή της. Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τη ροδιά σαν ένα από τα πιο πολύτιμα καρποφόρα δέντρα για την ομορφιά και τις θεραπευτικές της ιδιότητες.  Χρησιμοποιούσαν τη φλούδα των καρπών της στη βυρσοδεψία και στην ιατρική. Τα ρόδια είναι σύμβολο γονιμότητας και καλοτυχίας. Η παράδοση θέλει κάθε Πρωτοχρονιά να σπάμε ένα ρόδι στο κατώφλι του σπιτιού μας υποδεχόμενοι το νέο έτος με καλή τύχη.  Η ροδιά είναι θάμνος φυλλοβόλος ή μικρό δέντρο ύψους 5μ. Τα άνθη της είναι μεγάλα, συνήθως κόκκινα και σπανιότερα λευκά.  Ο χυμός του ροδιού αποτελεί το 75% του βάρους του και περιέχει σάκχαρο και οξέα. Οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού είναι απαραίτητες για την ωρίμανση των καρπών και χρειάζεται αρκετή λίπανση και τακτικό πότισμα. Οι καρποί ωριμάζουν το Φθινόπωρο. Τα ρόδια είναι καρποί δροσιστικοί και υγιεινοί. Έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και από το χυμό τους παράγεται το δροσιστικό ποτό γρεναδίνη. 

Κολοκυθιά: Κουρκούβιτα, Cucurbita.

Γένος φυτών που ανήκει στην οικογένεια ΚΟΛΟΚΥΝΘΙΔΕΣ ή ΚΟΥΚΟΥΡΒΙΤΙΔΕΣ (CUCURBITACEAE). Είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά λαχανικά του Φθινοπώρου. Οι κολοκύθες έχουν γλυκιά γεύση και τεράστια θρεπτική αξία. Χρησιμοποιούνται ευρέως στη μαγειρική και γίνονται νοστιμότατες αλμυρές ή γλυκές πίτες και σούπες βελουτέ. Πρόκειται για ένα λαχανικό πλούσιο σε αντιοξειδωτικά στοιχεία με υψηλή περιεκτικότητα σε β-καροτένιο. Τροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, μέταλλα και βιταμίνες, όπως Α, C, E, B2, B6, φυλλικό οξύ αλλά και κάλιο, ασβέστιο, σίδηρο και φώσφορο. Το χαρακτηριστικό της είναι πως εκτός από τη σάρκα της, εξίσου σημαντικός είναι και ο σπόρος της, γνωστός ως κολοκυθόσπορος.   Τον Οκτώβριο έχει την τιμητική της η κόκκινη κολοκύθα. Οι καρποί της ποικίλουν σε μέγεθος – η διάμετρός τους μπορεί να φτάσει το 1μ. και σε βάρος τα 60 κιλά.  To Αμερικάνικο έθιμο για το σκάλισμα της κολοκύθας αρχικά συνδέθηκε με την εποχή της συγκομιδής, πολύ πριν γίνει το χαρακτηριστικό έμβλημα του Halloween. Η πρακτική του σκαλίσματος φαναριών κολοκύθας αναπτύχθηκε στην Ιρλανδία, τη Σκωτία και σε άλλα μέρη του Ηνωμένου Βασιλείου. Η λέξη Halloween προήλθε από την φράση All Hallow’s Eve, αναφερόμενη στη γιορτή των Αγίων Πάντων, στις 31 Οκτωβρίου. Πολύ αργότερα, μόλις το 1837 το σκαλιστό φανάρι jack-o’-lantern εμφανίζεται ως όρος απ’ όπου πήρε το όνομά του το γνώριμο σύμβολο του Halloween. Ο Jack- o’-Lantern, σύμφωνα με τον Ιρλανδικό μύθο, προκάλεσε το διάβολο και μετά το θάνατό του δεν έγινε δεκτός ούτε στην κόλαση ούτε στον παράδεισο με αποτέλεσμα η ψυχή του να περιπλανάται στη γη. Για το λόγο αυτό σκαλίζουμε με τρομακτικά πρόσωπα την κολοκύθα, για να κρατήσουμε τα κακά πνεύματα μακριά…

Φασόλι ξερό: Φασίολος ο κοινός, Phaseolus vulgaris: Είδος δικοτυλήδονου φυτού γνωστό ήδη από την αρχαιότητα. Κατάγεται από τη Ν. Αμερική και στην Ευρώπη έφτασε το μόλις το 16ο αιώνα ύστερα από την ανακάλυψη της Αμερικής. Σήμερα η φασολιά είναι από τα πιο γνωστά φυτά και καλλιεργείται ευρύτατα ανά τον κόσμο. Είναι φυτό ποώδες, μονοετές, που το ύψος του μπορεί να φτάσει τα 4μ. Η φασολιά ευδοκιμεί σε υψηλές θερμοκρασίες, ιδανικά μεταξύ 18-25˚C. Είναι ευαίσθητο στο ψύχος και οι ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες μπορεί να το καταστρέψουν. Η φασολιά ευδοκιμεί σε όλα τα εδάφη, προτιμά όμως αυτά που είναι πλούσια σε κάλιο, φώσφορο και νιτρικά άλατα. Γι’ αυτό το έδαφος πριν από τη σπορά πρέπει να λιπαίνεται με φωσφορικό και καλιούχο λίπασμα αλλά και αμμωνιακό άζωτο. Πρόκειται για ένα όσπριο με πλούσια θρεπτικά συστατικά, πρωτεΐνες και υδατάνθρακες, γι’ αυτό και ονομάζεται «κρέας του φτωχού». Τα ξηρά φασόλια συγκομίζονται όταν οι λοβοί ξεραθούν τελείως, οι σπόροι μέσα σε αυτούς έχουν αποκτήσει το τελικό τους μέγεθος και όταν η υγρασία των σπόρων είναι όσο το δυνατόν χαμηλότερη. 

Μπάμια:  Είδος φυτού που ανήκει στο γένος ιβίσκος (Hibiscus), της οικογένειας ΜΑΛΒΙΔΕΣ (MALVACEAE). To γένος ιβίσκος περιλαμβάνει περίπου 200 είδη, πολλά από τα οποία καλλιεργούνται σαν διακοσμητικά ή βιομηχανικά φυτά. Ήταν γνωστή στους αρχαίους Αιγυπτίους από το 1200 π.Χ. γι’ αυτό και το όνομα έχει αραβική προέλευση (Bamyah). Καλλιεργείται σχεδόν σε όλες τις παραμεσόγειες περιοχές και τις θερμές χώρες της Ανατολής. Είναι φυτό ετήσιο, ημιξυλώδες, πολύκλαδο, με πλούσιο ριζικό σύστημα και ύψος που φτάνει τα 2μ. Έχει φύλλα παλαμοσχιδή, πριονωτά, μακρόμισχα, με 3-7 λοβούς. Τα άνθη του είναι μεγάλα, κίτρινα με σκούρα βάση. Είναι φυτό πλούσιο σε βιταμίνες Α και C, ασβέστιο, φώσφορο και κάλιο. Έχει ανάγκη τις υψηλές θερμοκρασίες προκειμένου να αναπτυχθεί επαρκώς.  Η σπορά γίνεται τον Απρίλιο-Μάιο ενώ η συγκομιδή γίνεται με τα χέρια μέρα παρά μέρα τον Οκτώβριο. 

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ

Τον Οκτώβρη είναι η κατάλληλη εποχή για τη σπορά αρωματικών φυτών. Διάφορες γλάστρες με δυόσμο, δεντρολίβανο, θυμάρι και ρίγανη είναι σχεδόν απαραίτητες σε κάθε μπαλκόνι ή κήπο. Η φύτευσή τους είναι εύκολη και οι ήπιες θερμοκρασίες του Φθινοπώρου μας επιτρέπουν να τα καλλιεργήσουμε με ευχέρεια. Το ηλιόλουστο μεσογειακό κλίμα είναι ο σύμμαχός μας και με ελάχιστη φροντίδα μπορούμε να απολαμβάνουμε τα οφέλη τους για το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. 

Θυμάρι:  Θύμος ο κεφαλωτός, (Thymus capitatus).  Πρόκειται για βότανο ιδιαίτερα διαδεδομένο στις παραμεσόγειες χώρες. Το θυμάρι ήταν γνωστό από την αρχαιότητα. Ο Διοσκουρίδης γνώριζε τη χρήση του ως καρύκευμα αλλά και για φαρμακευτικούς σκοπούς. Τα είδη του θυμαριού είναι συνήθως μικροί και μακρόβιοι θάμνοι, ενώ το ύψος τους δεν ξεπερνά τα 40εκ. Στην Ελλάδα υπάρχουν πάνω από 400 είδη θυμαριού με πιο συχνό είδος το θυμάρι το κεφαλωτό. Είναι φυτά με πολύ αρωματική οσμή. Οι ανθοφόροι βλαστοί δίνουν με απόσταξη αιθέριο έλαιο, το θυμέλαιο. Το θυμέλαιο περιέχει μεγάλη ποσότητα θυμόλης που είναι ουσία αντισηπτική. 

Ρίγανη: Ορίγανον, Origanum. Η ονομασία της προέρχεται από τη λέξη «όρος» που σημαίνει βουνό και «γάνος» που σημαίνει χαρά, δηλαδή η ρίγανη είναι «η χαρά των βουνών». Πρόκειται για ένα βότανο γνωστό ήδη από την αρχαιότητα καθώς το χρησιμοποιούσαν πολύ στη μαγειρική σαν καρύκευμα, στη φαρμακευτική αλλά και στην αρτοποιία. Ήταν επίσης γνωστό φυτό στους αρχαίους Αιγύπτιους. Στο Μεσαίωνα το θεωρούσαν εξαιρετικό φάρμακο. Τα φύλλα και τα άνθη έχουν οσμή αρωματική και γεύση ελαφριά πικρή, που οφείλεται στο αιθέριο έλαιο που περιέχουν. 

Δυόσμος: Μέντα η σταχυώδης, Mentha spicata. Πρόκειται για ένα αρωματικό φυτό του οποίου η καταγωγή μας είναι άγνωστη. Ανήκει στην οικογένεια Lamiaceae, όπου περιλαμβάνονται η λεβάντα, ο βασιλικός, το δεντρολίβανο κ.α. Ο δυόσμος είναι φυτό ποώδες και μονοετές με χαρακτηριστικό έντονο άρωμα. Η καλλιέργεια του δυόσμου γίνεται σε εύκρατες περιοχές . Τα φύλλα χρησιμοποιούνται κυρίως στη μαγειρική ενώ το αιθέριο έλαιο που περιέχουν είναι το ηδυοσμέλαιο και χρησιμοποιείται πολύ στην αρωματοποιία. Στη φαρμακευτική ο δυόσμος χρησιμοποιείται ή με τη μορφή ροφήματος που παρασκευάζεται από τα ξερά φύλλα ή με τα προϊόντα της απόσταξής του. Έχει τονωτικές και διεγερτικές  ιδιότητες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δυσπεψία, για πόνους στη χολή και στο στομάχι, καθώς επίσης και για νευρικές διαταραχές, ιλίγγους και ταχυκαρδίες. 

Δεντρολίβανο: Ροσμαρίνος ο φαρμακευτικός, Rosmarinus officinalis. Αυτοφυές φυτό που φύεται σε αρκετά μέρη της Ελλάδας. Πολύ συχνά καλλιεργείται ως καλλωπιστικό και χρησιμοποιείται ως καρύκευμα στη μαγειρική. Εξαιτίας του αιθέριου ελαίου που περιέχουν τα φύλλα και τα άνθη του, χρησιμοποιείται στη φαρμακευτική και στην αρωματοποιία. Το αιθέριο έλαιό τους δρα ως επουλωτικό τραυμάτων, αντισηπτικό, σε μυαλγίες, ρευματισμούς, φλεγμονές νεύρων κλπ.